Yisroel Shtern
Night senses this in sleep:
the streets cease to lament
their desolation;
a lad sings.
So the night flings open eye and ear:
out of the tight, rent jacket a song erupts;
having torn up the soles of his shoes, he sings.
He has nowhere to sleep:
the gates tightly shut
like his father’s grave;
windows without light,
like him, motherless.
Sidewalk and human – both deathly poor,
and oppressive, heavy vacancy is the city now, the city,
like a newly built orphanage —
No kitchen is assembled,
no smidgeon of a pot,
one looks here, there – for naught.
There’s no compassionate nurse
with an apronful of white goodness,
no straw sacks tucked in corners,
no readied bed –
An orphan.
With nowhere to sleep.
Exiled from palace to palace,
lugging a bellyful of hunger
through the deserted-tedious emptiness
of a great black city,
(he, a dark little lad)
lugs while not knowing the whys and wherefores;
stares: from somewhere a mouse appears.
Runs after it. Where did it go?
He doesn’t yell: God, a bit of rest!
His palate isn’t suited to prayer,
having never been taught by his father,
and he has no mother either,
so from where should he draw tears?
And rendered dumb, staring,
miserable, silenced
(like tin roofs,
like panes of glass,
like lime on houses)
he wanders through every streetcorner
and knows not what pokes his eye:
a lantern?
Perhaps the stars?
And can’t hear
the trumpeting in his left ear.
Burdensome darkness dwells on his shoulders,
a sack of sand hangs in his chest;
he doesn’t know the whys and wherefores
and the sack of sand is immense.
Likewise, he perceives nothing while trudging, then feels:
it’s so pleasant at his feet,
down below is a festive time;
earth soundly kisses his heels.
Mindless, he lowers himself down
and lies there, a person in the middle of the street,
(like dead lips at a dead breast,
his dark head on the black cobblestone)
seemingly out of nowhere, singing a tune
(have you heard about these boys in the synagogue’s anteroom?
At old beggar’s fairs?
Or from gypsies somewhere?)
Doses and hugs the earth,
Seethes – seethes – seethes – and sings from his sleep:
“Good stones, soft stones,
once I was a handsome one,
looking my way now are none.
And all but me are sleeping sound.
If I don’t eat, no one sees,
blackened now are my teeth,
soft, soft, soft stones,
once I was a handsome one,
the handsomest all around,
O, I’m nearly skin and bones,
so why’re you silent, you hard stones?”
The night hears this on the streets,
the tin hears it on the roofs,
the panes hear it in the windows,
the bricks hear it on the houses:
a little orphan sings.
Translated by Miri Koral
א יתומל זינגט
ישראל שטערן
נאַכט שפּירט אין שלאָף:
די גאסן הערן אױף באַקלאָגן
זײער פּוסטקײט:
א יונג זינגט.
פּראַלט אױף די נאַכט אױג און אױער:
דורכן ענג צעשפּאָלטן רעקל רײסט זיך דורך געזאַנג,
האָט צעריסן די פּשישװעס אױף די שיך און זינגט.
ער האָט נישט װו צו שלאָפן:
שטרענג פארקלאַפּט די טױערן,
װי דער קבר פון זײן טאַטן,
אַן ליכט געבליבן אלע פענצטער,
װי ער אָן א מאַמע,
טראָטואַר און מענטש — טױט־אָרעם בײדע,
און קלעמעדיק, שװערע לײדיקײט
איז אצינד די שטאָט, די שטאָט,
װי א פריש געבױט יתומים־הױז — :
אַיז קײן קיך נישט אױסגעמױערט,
קײן ברעקל סימן פון א טאָפּ,
קוקסט דאָרט, דאָ — בחינם, נישטאָ
די בארמהארציקע שװעסטער
מיטן פולן פארטעך װײסע גוטסקײט,
נישט קײן שטרױזעק אין די װינקלען,
נישט קײן בעטל אױסגעבעט —
א יתום.
האָט נישט װו צו שלאָפן.
גלותט ער פון פּאַלאַץ צו פּאַלאַץ
שלעפּט א מאָגן פול מיט הונגער
דורך פּוסטקע־נודנער לײדיקײט
פון א גרױסער שװאַרצער שטאָט,
(ער א קלײנער שװאַרצער יונג)
שלעפּט און װײסט נישט אײן נישט אױס,
גלאָצט: פון ערגעץ לױפט אַ מױז,
פליט איר נאָך, זעט נישט. װו?
שרײט נישט: גאָט, א קאַפּקע רו!
זײן גומען טױג נישט צו קײן תפילות,
ס’האָט אַ טאַטע נישט געלערנט,
און קײן מאַמע האָט ער אױך נישט,
פון װאן זשע זאָל ער שעפּן טרערן?
און פארגולמט, פארגלאָצט,
פארפינצטערט, אַנטשװיגן,
(װי בלעכערנע דעכער,
װי שױבן פון גלאָז,
װי קאַלך אױף די הײזער)
בלאָנקעט ער דורך אלע ראָגן
און װײסט נישט, װאָס אים שטעכט אין אױג:
צי א לאַמטערן?
אפשר די שטערן?
און קאָן נישט דערהערן
דעם טרומײט אין לינקן אױער…
און משאדיק װױנט אױף זײן פּלײצע דער חושך,
עס הענגט אים אין ברוסט א זעקל מיט זאמד,
ער װײסט נישט אײן און װײסט נישט אױס,
און דער זאק מיט זאמד איז גרױס,
און שפּירט נישט, בראָדזשענדיק, און שפּירט:
צופיסנס איז אזױ געשמאַק,
אונטן יום־טובט מען א יום־טוב,
ערד קושט אים שטאַרק די זױלן.
לאָזט ער זיך פארחושט אראָפּ
און ליגט — א מענטש אינמיטן גאס,
(װי טױטע ליפּן בײ א טױטער ברוסט
איז זײן שװארצער קאָפּ בײם שװאַרצן ברוק)
צעזינגט זיך פון דער העלער הױט,
(געהערט אין פּאָליש פון די יונגען ?
אױף ירידן פון א דזשאַד ?
אָדער ערגעץ בײ ציגײנער ? )
פּאָפט און נעמט ארום די ערד,
חמרט — חמרט — חמרט — און
זינגט ארױס פון שלאָף:
„שטײנער גוטע, װײכע שטײנער,
איך בין אמאָל געװען אַ שײנער
הײנט קוקט אױף מיר נישט קײנער
אלע שלאָפן, איך װאַך אײנער,
אַז איך עס נישט — װײסט נישט קײנער,
שױן שװאַרץ געװאָרן מײנע צײנער,
װײכע, װײכע, װײכע שטײנער,
איך בין אַמאָל געװען א שײנער
אין גאנצער געגנט אײנער, אײנער,
אָ, כ’בין שױן באַלד הױט און בײנער,
װאָס־זשע שװײגט איר, האַרטע שטײנער ?־“
הערט די נאַבט אױף די גאסן,
אױף די דעכער הערט דאָס בלעך
שױבן הערן פון די פענצטער,
פון די הײזער הערן — ציגל:
א יתומל זינגט.
אַ יתומל זינגט
ישׂראל שטערן
נאַכט שפּירט אין שלאָף:
די גאַסן הערן אױף באַקלאָגן
זײער פּוסטקײט:
אַ יונג זינגט.
פּראַלט אױף די נאַכט אױג און אױער:
דורכן ענג צעשפּאָלטן רעקל רײַסט זיך דורך געזאַנג,
האָט צעריסן די פּשישװעס אױף די שיך און זינגט.
ער האָט נישט װוּ צו שלאָפֿן:
שטרענג פֿאַרקלאַפּט די טױערן,
װי דער קבֿר פֿון זײַן טאַטן,
אָן ליכט געבליבן אַלע פֿענצטער,
װי ער אָן אַ מאַמע,
טראָטואַר און מענטש — טױט־אָרעם בײדע,
און קלעמעדיק, שװערע לײדיקײט
איז אַצינד די שטאָט, די שטאָט,
װי אַ פֿריש געבױט יתומים־הױז — :
איז קײן קיך נישט אױסגעמױערט,
קײן ברעקל סימן פֿון אַ טאָפּ,
קוקסט דאָרט, דאָ — בחינם, נישטאָ
די באַרמהאַרציקע שװעסטער
מיטן פֿולן פֿאַרטעך װײַסע גוטסקײט,
נישט קײן שטרױזעק אין די װינקלען,
נישט קײן בעטל אױסגעבעט —
אַ יתום.
האָט נישט װוּ צו שלאָפֿן.
גלותט ער פֿון פּאַלאַץ צו פּאַלאַץ
שלעפּט אַ מאָגן פֿול מיט הונגער
דורך פּוסטקע־נודנער לײדיקײט
פֿון אַ גרױסער שװאַרצער שטאָט,
(ער אַ קלײנער שװאַרצער יונג)
שלעפּט און װײסט נישט אײַן נישט אױס,
גלאָצט: פֿון ערגעץ לױפֿט אַ מױז,
פֿליט איר נאָך, זעט נישט. װוּ?
שרײַט נישט: גאָט, אַ קאַפּקע רו!
זײַן גומען טױג נישט צו קײן תּפילות,
ס’האָט אַ טאַטע נישט געלערנט,
און קײן מאַמע האָט ער אױך נישט,
פֿון װאַן זשע זאָל ער שעפּן טרערן?
און פֿאַרגולמט, פֿאַרגלאָצט,
פֿאַרפֿינצטערט, אַנטשװיגן,
(װי בלעכערנע דעכער,
װי שױבן פֿון גלאָז,
װי קאַלך אױף די הײַזער)
בלאָנקעט ער דורך אַלע ראָגן
און װײסט נישט, װאָס אים שטעכט אין אױג:
צי אַ לאַמטערן?
אפֿשר די שטערן?
און קאָן נישט דערהערן
דעם טרומײַט אין לינקן אױער…
און משׂאדיק װױנט אױף זײַן פּלײצע דער חושך,
עס הענגט אים אין ברוסט אַ זעקל מיט זאַמד,
ער װײסט נישט אײַן און װײסט נישט אױס,
און דער זאַק מיט זאַמד איז גרױס,
און שפּירט נישט, בראָדזשענדיק, און שפּירט:
צופֿיסנס איז אַזױ געשמאַק,
אונטן יום־טובֿט מען אַ יום־טובֿ,
ערד קושט אים שטאַרק די זױלן.
לאָזט ער זיך פֿאַרחושט אַראָפּ
און ליגט — אַ מענטש אינמיטן גאַס,
(װי טױטע ליפּן בײַ אַ טױטער ברוסט
איז זײַן שװאַרצער קאָפּ בײַם שװאַרצן ברוק)
צעזינגט זיך פֿון דער העלער הױט,
(געהערט אין פּאָליש פֿון די יונגען?
אױף ירידן פֿון אַ דזשאַד?
אָדער ערגעץ בײַ ציגײַנער?)
פּאָפֿט און נעמט אַרום די ערד,
חמרט — חמרט — חמרט — און
זינגט אַרױס פֿון שלאָף:
„שטײנער גוטע, װײכע שטײנער,
איך בין אַמאָל געװען אַ שײנער
הײַנט קוקט אױף מיר נישט קײנער
אַלע שלאָפֿן, איך װאַך אײנער,
אַז איך עס נישט — װײסט נישט קײנער,
שױן שװאַרץ געװאָרן מײַנע צײנער
װײכע, װײכע, װײכע שטײנער,
איך בין אַמאָל געװען א שײנער
אין גאַנצער געגנט אײנער, אײנער,
אָ, כ’בין שױן באַלד הױט און בײנער,
װאָס־זשע שװײַגט איר, האַרטע שטײנער?־“
הערט די נאַכט אױף די גאַסן,
אױף די דעכער הערט דאָס בלעך,
שױבן הערן פֿון די פֿענצטער,
פֿון די הײַזער הערן — ציגל:
אַ יתומל זינגט.